Moe, snel buiten adem op de trap, koude handen, haaruitval. Het zijn klachten die vrouwen vaak jaren met zich meedragen. Een van de meest voorkomende en meest gemiste oorzaken is een ijzertekort, en die is met één bloedwaarde te vinden.
Waarom juist vrouwen
Elke menstruatie kost ijzer. Bij een normale menstruatie is dat goed op te vangen met voeding, maar bij hevige of lange menstruaties, een zwangerschap, borstvoeding, een vegetarisch of veganistisch dieet of veel sporten raakt de balans zoek. Volgens het overzicht van Pasricha en collega's in The Lancet (2021) is ijzertekort wereldwijd het meest voorkomende voedingstekort en treft het vooral vrouwen in de vruchtbare leeftijd.
Tekort zonder bloedarmoede
Veel mensen denken dat een ijzertekort pas telt als het hemoglobine (Hb) te laag is. Dat is de laatste fase. Eerst raakt de voorraad op: ferritine daalt, terwijl Hb nog normaal is. In die fase kunnen de klachten al aanwezig zijn. Een normaal Hb sluit een ijzertekort dus niet uit; daarvoor moet je ferritine kennen.
Welke ferritinewaarde is te laag?
- De WHO-richtlijn uit 2020 hanteert onder 15 µg/L als grens voor een uitgeput ijzerdepot bij volwassenen.
- Ferritine stijgt bij ontsteking en infectie, ook als de voorraad laag is. Daarom geldt bij aanwijzingen voor ontsteking een hogere grens van 30 µg/L, en wordt vaak CRP meebepaald.
- Veel klinieken beschouwen waarden onder 30 µg/L in de praktijk al als aanwijzing voor een tekort bij klachten, en bij een kinderwens of zwangerschap wordt vaak naar hogere waarden gestreefd.
Een ferritine van 20 is dus "binnen het referentiebereik" van sommige laboratoria en toch laag genoeg om klachten te geven. Kijk naar het getal, niet alleen naar het vinkje.
Wat je erbij meet
| Waarde | Wat het zegt |
|---|---|
| Ferritine | De ijzervoorraad; de belangrijkste waarde |
| Hemoglobine (Hb) | Of er al bloedarmoede is |
| MCV | Kleine rode bloedcellen passen bij een langer bestaand tekort |
| CRP | Sluit uit dat een ontsteking ferritine kunstmatig verhoogt |
| Transferrinesaturatie | Hoeveel ijzer er in het bloed onderweg is |
Wat je eraan doet
- Zoek de oorzaak. Bij hevige menstruaties is dat vaak duidelijk; bij een tekort zonder verklaring hoort een gesprek met je huisarts, ook om darmoorzaken uit te sluiten.
- Vul aan. Ijzertabletten werken beter om de dag dan dagelijks: volgens het overzicht van Camaschella (NEJM 2015) en later onderzoek remt een dagelijkse dosis de opname via het hormoon hepcidine. Neem ze met vitamine C en niet samen met koffie, thee of zuivel.
- Meet opnieuw na drie maanden. Hb herstelt in weken, de voorraad in maanden. Stop niet zodra je je beter voelt.
- Bij een kinderwens: een goede voorraad vóór de zwangerschap voorkomt dat je in het tweede en derde trimester, wanneer de behoefte sterk stijgt, in een tekort raakt.
Bronnen
- Pasricha SR, Tye-Din J, Muckenthaler MU, Swinkels DW. Iron deficiency. The Lancet. 2021;397(10270):233–248. doi:10.1016/S0140-6736(20)32594-0
- Camaschella C. Iron-Deficiency Anemia. New England Journal of Medicine. 2015;372(19):1832–1843. doi:10.1056/NEJMra1401038
- World Health Organization. WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations. Geneva: WHO; 2020.