Ovulatietesten, temperatuur meten, apps: er zijn veel manieren om je eisprong te voorspellen. Maar of hij ook echt is geweest, zie je pas aan het hormoon dat erna wordt gemaakt: progesteron.
Waarom progesteron het bewijs is
Na de eisprong verandert het lege eiblaasje in het gele lichaam (corpus luteum). Dat maakt progesteron, het hormoon dat het baarmoederslijmvlies klaarmaakt voor een innesteling. Zonder eisprong is er geen geel lichaam en blijft progesteron laag. Een duidelijk verhoogde waarde in de tweede cyclushelft is daarom het directe bewijs dat er een eisprong is geweest. Zo staat het ook in de Britse NICE-richtlijn voor vruchtbaarheidsonderzoek: een midluteale progesteronbepaling om de ovulatie te bevestigen.
Een regelmatige cyclus zegt minder dan je denkt
Het Noorse HUNT3-onderzoek uit 2015 mat progesteron bij 3.168 vrouwen tussen 20 en 49 jaar met een cyclus van normale lengte. In ruim een derde van die ogenschijnlijk normale cycli was geen eisprong aantoonbaar. Vrouwen merken dat vaak niet: je menstruatie kan gewoon komen, alleen is er dat cyclusdeel geen eicel vrijgekomen. Een enkele cyclus zonder eisprong is normaal en geen reden tot zorg. Wie langer probeert zwanger te worden, wil het wél weten.
Wanneer prik je?
De klassieke "dag 21-test" gaat uit van een cyclus van 28 dagen. Waar het echt om gaat, is het moment ongeveer zeven dagen na de eisprong, dus zeven dagen vóór je volgende menstruatie. Dan piekt progesteron.
| Cycluslengte | Prikdag (ongeveer) |
|---|---|
| 26 dagen | dag 19 |
| 28 dagen | dag 21 |
| 32 dagen | dag 25 |
| 35 dagen | dag 28 |
Is je cyclus onregelmatig? Gebruik dan een ovulatietest uit de drogist en prik zes tot acht dagen na de positieve test. NICE adviseert bij onregelmatige cycli de bepaling zo nodig later in de cyclus te herhalen.
Welke waarde telt als "eisprong gehad"?
Er is geen wereldwijde grens, en de eenheid verschilt per lab (nmol/L in Nederland, ng/mL elders; 1 ng/mL is ongeveer 3,18 nmol/L).
- Leiva en collega's lieten in 2015 zien dat een willekeurig geprikte progesteronwaarde van 16 nmol/L (5 ng/mL) of hoger in de tweede cyclushelft een eisprong betrouwbaar bevestigt.
- Veel laboratoria en richtlijnen houden voor een goed getimede midluteale meting een hogere grens aan, rond 30 nmol/L. Een waarde daaronder kan betekenen dat er geen eisprong was, maar ook dat je te vroeg of te laat hebt geprikt.
Een lage uitslag is dus eerst een reden om de timing te controleren, niet meteen een diagnose.
Wat je erbij meet
In het ovulatiepanel wordt naast progesteron ook LH en oestradiol bepaald. LH hoort na de eisprong weer laag te zijn; een aanhoudend hoge LH past bij PCOS. Oestradiol laat zien of het gele lichaam goed functioneert. Samen geven de drie waarden een completer beeld van de tweede cyclushelft dan progesteron alleen.
Samengevat
- Progesteron in de tweede cyclushelft is het enige directe bewijs van een eisprong.
- Prik zeven dagen voor je verwachte menstruatie, niet standaard op dag 21.
- Een lage waarde vraagt eerst om een check van de timing, daarna om herhaling of een gesprek met je arts.
Bronnen
- Prior JC, Naess M, Langhammer A, Forsmo S. Ovulation Prevalence in Women with Spontaneous Normal-Length Menstrual Cycles: A Population-Based Cohort from HUNT3, Norway. PLoS ONE. 2015;10(8):e0134473. doi:10.1371/journal.pone.0134473
- Leiva R, Bouchard T, Boehringer H, Abulla S, Ecochard R. Random serum progesterone threshold to confirm ovulation. Steroids. 2015;101:125–129. doi:10.1016/j.steroids.2015.06.013
- National Institute for Health and Care Excellence. Fertility problems: assessment and treatment. Clinical guideline CG156. 2013, geactualiseerd 2017.
- Wilcox AJ, Weinberg CR, Baird DD. Timing of Sexual Intercourse in Relation to Ovulation: Effects on the Probability of Conception, Survival of the Pregnancy, and Sex of the Baby. New England Journal of Medicine. 1995;333(23):1517–1521. doi:10.1056/NEJM199512073332301