"Je FSH is wat hoog." Het is een zin die veel vrouwen horen na een eerste hormoononderzoek, en die vaak meer onrust geeft dan nodig. FSH is een nuttige waarde, maar alleen op de juiste dag, samen met oestradiol en het liefst naast AMH.
Wat FSH doet
Follikelstimulerend hormoon (FSH) komt uit de hypofyse en zet aan het begin van elke cyclus een groep eiblaasjes aan het groeien. Reageren de eierstokken makkelijk, dan is weinig FSH nodig. Wordt de voorraad kleiner, dan moet de hypofyse harder "roepen" en stijgt de FSH-waarde. Een hoog FSH is dus geen ziekte van de hypofyse, maar een spiegel van de eierstokken.
Waarom dag 2 tot 5
FSH verandert sterk door de cyclus heen en piekt vlak voor de eisprong. Alleen aan het begin van de cyclus, op dag 2 tot 5 (dag 1 is de eerste dag van echt bloedverlies), is de waarde te vergelijken met referentiewaarden. Een FSH van dag 12 zegt niets over je reserve.
Wat is "te hoog"?
In het systematische overzicht van Broekmans en collega's (2006) lagen de gebruikte grenzen voor een basaal FSH tussen 10 en 20 IU/L. Een waarde boven ongeveer 10 IU/L wordt in de praktijk als verhoogd gezien; hoe hoger, hoe sterker de aanwijzing voor een kleinere voorraad. Belangrijk uit datzelfde overzicht: een verhoogd FSH is vrij specifiek (het klopt meestal als het hoog is), maar weinig gevoelig: veel vrouwen met een verminderde reserve hebben nog een normaal FSH. Dat is de reden dat AMH tegenwoordig voorop staat.
Bij een FSH boven 25 IU/L, tweemaal gemeten met minstens vier weken ertussen, in combinatie met vier maanden of langer geen menstruatie vóór het 40e jaar, spreekt de Europese ESHRE-richtlijn van prematuur ovarieel falen (POI). Dat is een diagnose die je met een gynaecoloog bespreekt.
Waarom oestradiol erbij hoort
Een hoog oestradiol aan het begin van de cyclus drukt FSH omlaag. Een "normaal" FSH bij een hoog oestradiol (boven ongeveer 200 pmol/L op dag 3) kan daardoor een verminderde reserve maskeren. Zonder oestradiol is FSH dus niet goed te beoordelen. In de cycluspakketten worden de twee daarom altijd samen gemeten.
FSH schommelt, AMH minder
Een FSH die de ene maand 12 en de volgende 8 is, komt vaak voor. De ASRM stelt in haar committee opinion uit 2020 dat de hoogste ooit gemeten waarde het meest zegt over de reserve, en dat een enkele afwijkende meting de reserve niet "wist" met een latere normale. AMH schommelt veel minder en is daarom de betere maat om de voorraad te volgen.
Wat een hoog FSH voor je betekent
- Voor spontaan zwanger worden: minder dan je denkt. In het onderzoek van Steiner en collega's (2017) hadden vrouwen van 30 tot 44 met een verhoogd FSH geen kleinere kans om binnen een jaar zwanger te worden. Leeftijd bepaalt de eicelkwaliteit, FSH het aantal.
- Voor een ivf-behandeling: wel relevant. De Bologna-criteria voor een "poor response" (Ferraretti en collega's, 2011) gebruiken naast leeftijd en een eerdere zwakke respons een lage AMH of een laag aantal antrale follikels; een hoog FSH past in datzelfde beeld.
- Voor het plannen van een kinderwens: een verhoogd FSH met een lage AMH is een reden om een kinderwens niet lang uit te stellen en tijdig een gynaecoloog te spreken.
Samengevat
FSH is alleen bruikbaar op dag 2 tot 5, alleen samen met oestradiol en het liefst naast AMH. Een enkele hoge waarde is een signaal, geen oordeel. Twee hoge waarden op rij, of een hoog FSH met een lage AMH, verdienen een gesprek met een gynaecoloog.
Bronnen
- Broekmans FJ, Kwee J, Hendriks DJ, Mol BW, Lambalk CB. A systematic review of tests predicting ovarian reserve and IVF outcome. Human Reproduction Update. 2006;12(6):685–718. doi:10.1093/humupd/dml034
- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Testing and interpreting measures of ovarian reserve: a committee opinion. Fertility and Sterility. 2020;114(6):1151–1157. doi:10.1016/j.fertnstert.2020.09.134
- Ferraretti AP, La Marca A, Fauser BCJM, Tarlatzis B, Nargund G, Gianaroli L. ESHRE consensus on the definition of 'poor response' to ovarian stimulation for in vitro fertilization: the Bologna criteria. Human Reproduction. 2011;26(7):1616–1624. doi:10.1093/humrep/der092
- Webber L, Davies M, Anderson R, et al. ESHRE Guideline: management of women with premature ovarian insufficiency. Human Reproduction. 2016;31(5):926–937. doi:10.1093/humrep/dew027
- Steiner AZ, Pritchard D, Stanczyk FZ, et al. Association Between Biomarkers of Ovarian Reserve and Infertility Among Older Women of Reproductive Age. JAMA. 2017;318(14):1367–1376. doi:10.1001/jama.2017.14588